कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्वमा चीनको विकास

असोज १८,

माओत्सेतुङ नेतृत्वमा जनवादी गणतन्त्र चीन स्थापनाको ७० वर्ष पूरा भएको छ । चीनले यो ७० वर्षको अवधिमा कम्युनिस्ट शासनलाई सफलतापूर्वक हाँकेको मात्रै छैन अभूतपूर्व विकास गर्दै विश्वको दोस्रो ठूलो आर्थिक महाशक्ति राष्ट्रका रूपमा उदाउन सफल भएको छ ।
सन् १९२१ मा स्थापना भएको चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले च्याङकाई सेक नेतृत्वको सरकार, जापानी साम्राज्यसँगको पेचिलो लडाइसँगै दीर्घकालीन जनयुद्धको कार्यनीति अवलम्बन गर्दै विजयी प्राप्त गरी १ अक्टोबर, सन् १९४९ मा जनवादी गणतन्त्र चीन स्थापना भएको थियो । हामीले आजको चीनको वैभव देखेका छौं तर चीनमा यो वैभव ल्याउने रक्तपातपूर्ण क्रान्तिको विगत कम देखेका र बुझेका छौं । त्यसैले चीनको वर्तमान राज्य व्यवस्था, चिनियाँ जनवादी क्रान्ति र जनयुद्धसम्बन्धी विषयलाई बुझ्न माओ र चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले अलम्बन गरेका सिद्धान्त, नीति र कार्यक्रम बुझ्न आवश्यक छ ।

माओले चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको युद्ध इतिहास हामीले सोचेको जस्तो सरल छैन । उनले आफ्नै सेनाको निर्माण गरेर जनवादी गणतन्त्र चीन स्थापना गर्दा त्यहाँ ठूलो क्षति पनि भएको थियो । सन् १९२१ मा स्थापना भएको चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले करिब ४ वर्षसम्म गति लिन सकेन । कोमिन्ताङको पहिलो राष्ट्रिय अधिवेशनसम्म आफूलाई प्रत्यक्ष रूपले युद्धको तयारीमा लगाउने कुराको महŒव बुझ्न, सैन्य बल गठन गर्नमा असफल भएको स्वयं माओले स्वीकार
गरेका छन् ।
सन् १९२४ देखि २७ सम्म पनि चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीभित्र भीषण वैचारिक संघर्ष चल्यो । बुझाइको कमजोरीकैबीच वाम्पाओ सैनिक प्रतिष्ठानमा सहभागिताले चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीमा सैन्य शक्तिको महŒव प्रस्टिन थाल्यो । क्वान्तुङ प्रान्तको युद्धमा कोमिन्ताङलाई सहयोग र उत्तरी अभियानमा सहभागी भएर चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले केही सशस्त्र बलमाथि नेतृत्व हासिल गर्न सफल भयो ।

त्यसपछि नानचाङ विद्रोह, शरद बाली विद्रोह र क्यान्टन विद्रोहजस्ता विद्रोहलाई संगठित गर्दै चिनियाँ लालसेनाको गठन भयो । जापानको तीव्र हस्तक्षेपका विरुद्ध पनि लड्नुपर्ने भएकाले चीनमा क्रान्ति गर्न सजिलो पटक्कै थिएन । त्यसैले माओले दीर्घकालीन जनयुद्धको नीति अवलम्बन गरे । दीर्घकालीन जनयुद्ध भनेको ‘गुहयुद्ध’ ‘घेराउ र दमन’ ‘चलायमान युद्ध’ ‘कमजोर पार्ने र सिध्याउने युद्ध’ ‘छापामार युद्ध’ ‘प्रतिरोध
युद्ध’ ‘गाउँद्वारा सहर घेर्ने’ ‘आधार इलाका’ निर्माणजस्ता स्वरूपहरू चिनियाँ जनवादी क्रान्तिका महŒवपूर्ण पक्ष हुन् ।
माओले दीर्घकालीन जनयुद्धको नीति अवलम्बन गर्नुको कारण उल्लेख गर्दै भनेका छन्, ‘तथ्य यो हो कि अहिले शत्रुपक्षको र हाम्रो आफ्नै शक्तिबीचमा अत्यन्तै ठूलो असमानता छ । ताकि शत्रुपक्षको कमजोरी विकास भइसकेको छैन, र योबेला उसको शक्तिलाई उल्ट्याउन पुग्ने हदसम्म विकास हुन सक्दैन । जबकि हाम्रा उपलब्धि विकास भइसकेका छैनन् र योबेला हाम्रो कमजोरीलाई पूर्ति गर्ने हदसम्म विकास हुन सक्दैन । त्यस कारण यतिखेर सन्तुलन हुन सक्दैन, असन्तुलन मात्र हुन्छ । ‘यसरी शत्रुपक्ष सापेक्षित रूपले बलियो हुन पुग्छ र हामी सापेक्षित रूपले कमजोर छौ कि शत्रुपक्ष सापेक्षित रूपले उच्च अवस्थामा छ र हामी सापेक्षित रूपले निम्छरो अवस्थामा छौं । त्यस कारण यो अवस्थामा शत्रुपक्षको जित र हाम्रो हार हदैसम्म निश्चित रूपले नै सीमित भएको छ र यस कारण यो युद्ध लामो हुन जान्छ ।’
निकै लामो हतियारबद्ध युद्ध गरेका माओले जापानी साम्राज्यविरुद्ध प्रतिरोध युद्ध र जनवादी क्रान्तिलाई सफल पार्न कठिन बाटो अपनाउनुपर्ने बताए । सोहीअनुसार उनले जनवादी गणतन्त्र चीन स्थापना गर्न र कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्वमा सत्ता स्थापनाका लागि ‘जनयुद्ध’ र ‘जनसेना’को नीति १९४५ मा गएर मात्र ल्याए ।

यस अवधिको सुरुमा कम्युनिस्ट पार्टीले जापानविरोधी प्रतिरोध युद्धमा दुई वैकल्पिक बाटा बनाएका थिए । जनमा विजयसम्म पुग्न समग्र पक्षलाई समेट्ने दीर्घकालीन युद्ध (जनयुद्ध) वा पराजय भोग्ने र जनतालाई मुक्त नबनाउने आंशिक युद्ध थिए । तर, उनीहरूले पहिलो बाटो रोजे र आफ्नो मिहिनेतद्वारा अन्तिम विजय हासिल गर्न सफल भए ।
चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्वमा बनेको जनमुक्ति सेनामा १ लाख १० हजारभन्दा बढी थिए भने २२ लाखभन्दा बढी ग्रामीण लडाकूहरू थिए । जनताको ठूलो साथ पाएको चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीका लागि मुक्त इलाकाहरूमा विभिन्न खालका राजनीतिक, आर्थिक, सांस्कृतिक र स्वास्थ्यसम्बन्धी काममा सहयोग गरेका थिए । सबै क्षेत्रबाट अभूतपूर्व सहयोग पाएको यो युद्ध विश्वमा नै दीर्घकालीन जनतयुद्धको सफल प्रयोग थियो । जसबाट सीपीसीले च्याङ काइसेक नेतृत्वको सरकारलाई हराएर कम्युनिस्ट सत्ता स्थापना गर्न सफल भएको थियो ।

त्यति मात्र होइन, चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्वमा दीर्घकालीन जनयुद्धमार्फत घरेलु प्रतिक्रियावादी शासकवर्गको प्रतिनिधि पार्टी कोमिन्तङको शासनलाई अपदस्त गर्न र जापानी साम्राज्यवादको अतिक्रमणलाई परास्त गरी नयाँ जनवादी क्रान्ति सम्पन्न गर्नमा तत्कालीन सोभियत संघको निकै ठूलो सहयोग र भूमिका थियो ।
सोभियत संघले जापानविरोधी प्रतिरोध युद्धलाई राजनीतिक, कूटनीतिक र सैन्य समर्थन गरेको थियो । उसले १९३७ देखि १९३९ सम्म मात्रै ९ सय ८५ वटा हवाईजहाज ८२ वटा ट्यांक र १३१७ वटा तोप दिएको थियो । चीनमा १९४० सम्म ३ हजार ६६५ जना सोभियत सेनाहरू, पाइलट, पैदल सेनाका रूपमा हवाइसुरक्षा र अन्य क्षेत्रमा कार्यरत थिए । ९ अगस्ट, १९४५ मा सोभियत संघले जापानविरुद्ध युद्ध घोषणा ग¥यो । १० लाख भन्दा बढी सेनाका साथ मन्चुरियातर्फ बढ्यो र जापानी अतिक्रमणकारीमाथि चिनियाँ सेनाको विजयलाई अगाडि बढायो ।
चिनियाँ जनमुक्ति सेनाको गठनसँगै माओ र चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्वमा २५ वर्ष लामो युद्धका क्रममा माओले ‘गाउँबाट सहर घेर्ने’ ‘आधार इलाका निर्माण गर्ने’ र ‘दीर्घकालीन जनयुद्ध’जस्ता युद्धका स्वरूप र सैन्य रणनीति विकास गरेका थिए । चिनियाँ नयाँ जनवादी क्रान्तिलाई सफल बनाउने क्रममा चलेका विचारधारात्मक र राजनीतिक संघर्षकै क्रममा अनेक रणनीति विकास गरेका थिए ।

अन्ततः १ अक्टोबर १९४९ का दिन तिनमेन चोकमा उभिएर माओले जनवादी गणतन्त्र चीनको घोषणा गरे । जुन घोषणा माओले नेतृत्व गरेको चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी र च्याङकाइसेकद्वारा नेतृत्व गरिएको अमेरिकाको पूर्ण समर्थन र सहयोग रहेको राष्ट्रवादी सत्ताबीचको युद्धको परिणाम थियो । चीनमा नयाँ जनवादी क्रान्ति सम्पन्न भएर जनवादी गणतन्त्रको स्थापना भएपछि साम्राज्यवादी र पुँजीवादी शक्तिलाई ठूलो आघात परेको थियो । परिणामस्वरूप अमेरिका र बेलायत, फ्रान्सजस्ता उसका गठबन्धनमा रहेका सहयोगीको प्रस्तावमा चीनको संयुक्त राष्ट्रसंघको स्थायी सदस्यतासमेत खोसेर ताइवानलाई दिइएको थियो र ताइवानलाई नै चीनको मान्यता दिइएको थियो । तर अल्वानियाले लगातार जनवादी गणतन्त्र चीनको स्थायी सदस्यता फिर्ता एवं कायम गराउन प्रत्येक वर्ष राष्ट्रसंघमा प्रस्ताव राख्दै आयो ।
जनवादी गणतन्त्र चीन स्थापनाको दुई दशकपछि २५ अक्टोबर १९७१ मा सो प्रस्ताव पारित भयो र राष्ट्रसंघमा चीन पुनः स्थायी सदस्यमा
बहाल भयो ।
कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्वमा


१ अक्टोबर, १९४९ देखि चीनमा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको सत्ता रहेको छ । माओत्सेतुङको नेतृत्वमा क्रान्ति सम्पन्न गरेपछि कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्वमा चीन आर्थिक महाशक्तिका रूपमा उदाएकोे छ । यो अवधिमा विपक्षी पार्टी छैन र कहिलेकाँही हुने छिटफुट विद्रोहलाई दबाउँदै आएको छ । करिब ९ करोड सदस्य रहेको कम्युनिस्ट पार्टी पिरामिड आकारको संगठनात्मक प्रणालीमा संगठित छ । सबैभन्दा माथि पार्टीको पोलिटब्युरो र शीर्ष स्थानमा कम्युनिस्ट पार्टीका महासचिव तथा राष्ट्रपति रहने गर्छन् । नेसनल पिपल्स कंग्रेसले संसद्का रूपमा पार्टीको नेतृत्वले गरेको निर्णयलाई अनुमोदन गर्ने काम गर्छ । चीन एकदलीय सरकार भएको राष्ट्र हो । चीनको संविधानमा नै कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्वदायी भूमिका रहने उल्लेख गरिएको छ ।
जनवादी गणतन्त्र चीनका पिता माओत्सेतुङले कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्वमा समाजवादी कार्यक्रम सुरु गरे । सन् १९७६ मा माओको निधनपश्चात् देङ स्यायोपिङले सुधारको काम सुरु गरे र देशले विस्तारै पुँजीवादी मार्ग अवलम्बन गर्न थाल्यो । देङपछि जियाङ जमिन, हु जिन्ताओजस्ता प्रभावशाली नेताले चीनलाई नेतृत्व गरे र आर्थिक विकासको नमुना प्रस्तुत गरिसकेका थिए । सन् २०१२ मा वर्तमान राष्ट्रपति सी चिन फिङले सत्ताको नेतृत्व गर्दै चीनलाई विश्व शक्ति बनाउने अभियानमा छन् ।
१ अर्ब ४१ करोडभन्दा बढी जनसंख्या रहेको चीनको करिब ७ प्रतिशत जनसंख्या कम्युनिस्ट पार्टीका सदस्य छन् । राजनीति, व्यापार वा मनोरञ्जनसहित जुनसुकै भए पनि आफ्नो पेसामा अघि बढ्नका लागि पार्टीको बफादार सदस्य हुनु अनिवार्य छ । चीनको प्रसिद्ध ई–कमर्स कम्पनी अलिबाबाका ज्याकमा, टेलिकम हुवावेईका संस्थापक रेन झेंङफेई वा ख्यातिप्राप्त चलचित्र नायिका फ्यान बिङिबङ पनि यसबाट अछुतो छैनन् ।
पार्टीको सिद्धान्तविपरीत हिँड्ने छुट कसैलाई छैन । त्यसो गरेमा उनीहरूले सार्वजनिक रूपमा क्षमायाचना गर्नुपर्छ । गत वर्ष एक नायिकामाथिको कारबाही यसैसँग सम्बन्धित छ । स्थानीय तहदेखि नै पार्टीका संगठनहरूले माथिल्ला निकायको चयन गर्छन् । नेसनल पार्टी कंग्रेसले केन्द्रीय समितिको चयन गर्छ जसले पोलिटब्युरो गठन गर्छ । वास्तविक शक्ति यही पोलिटब्युरोसँग हुन्छ । अहिले चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको शीर्ष स्थानमा राष्ट्रपति सी छन् । सन् २०१७ मा पार्टीले उनलाई आजीवन राष्ट्रपति बन्ने बाटो खुला गरिदिएको छ ।
कम्युनिस्ट पार्टीले उनको नाम र विचारधारालाई देशको संविधानमै समेट्नका लागि मत दियो जसले उनलाई संस्थापक नेता माओत्सेतुङबराबरकै हैसियतमा पु¥याएको छ ।
चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी र सेनाबीचको सम्बन्ध दोस्रो विश्वयुद्ध र त्यसपछिको गृहयुद्धको समयदेखि सुरु भएको हो । जसलाई केन्द्रीय सैन्य परिषद्ले संस्थागत रूप दिएको छ । त्यसले देशको सैन्य फौजको नेतृत्व गर्छ । आज चीन विश्वको ठूलो सैन्य शक्तिमध्ये एक हो ।

आर्थिक विकास

चीन आज विश्वको दोस्रो ठूलो आर्थिक शक्ति बनेको छ । विश्वले पुँजीवादको अभ्यास गरिरहँदा चीनले विकासको नयाँ मार्ग रोज्यो र संसारको महाशक्ति बन्यो । माओको समयमा सुधारवादीलाई बलपूर्वक हटाइयो । उद्योगको विकास र विस्तारका लागि उद्यमीलाई स्वतन्त्र छोडियो । तर, आर्थिक विकासका महŒवपूर्ण क्षेत्रमा राज्यको कडा नियन्त्रण रह्यो ।
चीनले राष्ट्रिय लक्ष्य तय निर्धारण ग¥यो र र जनता तथा उद्योगीलाई सो मार्गमा हिँडाउन सफल भयो । फलस्वरूप चीनले आफ्नै शक्ति र गतिमा संसारमा आर्थिक विकासको ढोका खोल्यो र एक हिसाबले भन्दा चमत्कार नै ग¥यो । कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्वमा अर्थतन्त्र कसरी सबल र सुदृढ बन्छ भन्ने उदाहरण नै पेस गरेको छ । चीन संसारकै दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र बनेको छ । संसारका खर्बपतिहरूको दोस्रो ठूला संख्या चीनमा छ । संसारकै सबैभन्दा धेरै इन्टरनेट प्रयोगकर्ता चीनमा छन् । संसारकै धनी र शक्तिशाली प्रविधि कम्पनीको ठूलो हिस्सा चीनमा नै छ ।
सन् १९९७ मा एसिया र सन् २००८ मा विश्वमा आर्थिक संकट पर्दा चीनले दोहोरो अंकको आर्थिक वृद्धिदर हासिल ग¥यो । बीआरआईजस्ता विशाल परियोजना चीनको नेतृत्वमा चलिरहेको छ । विश्वमा पश्चिमा अर्थतन्त्रको बलियो विकल्पका रूपमा चीन उभिएको छ ।

माओको निधनपछि देश स्याओपिङले आर्थिक विकासको उदार मार्ग अवलम्बन गरे र चीन विश्व व्यापार संघको सदस्य बन्यो । चीनका कट्टरपन्थी नेतालाई सुधारवादी नेताले विस्थापित गरे । सरकारी नियन्त्रण रहेका कम्पनी निजीकरणतिर गए । आर्थिक वृद्धिदर दोहोरो अंकमा पुग्यो ।
आज संसारका कतिपय राष्ट्रलाई चीनको द्रुत विकास चिन्ताको विषय बनेको छ । चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले अन्न, अन्डा, तरकारी र घरजग्गाको मूल्य घटायो । आज संसारभर चिनियाँ सामानको बाहुल्यता छ । संसारकै शक्ति राष्ट्र अमेरिकासँग व्यापार युद्धको अवस्था देखा परेको छ ।
अमेरिकाले ठूलो मात्रामा चिनियाँ सामानमाथि कर लगाउँदा पनि चीन आफ्नो गतिमा अघि बढेको देखिन्छ । चीनको आर्थिक विकास र समृद्धिको यात्रा विश्वकै लागि उदाहरणीय छ ।

केशरमणि कटुवाल/एजेन्सीको सहयोगमा






Related Posts
  • अपडेटः कुवेतमा कोरोनाबाट सङ्क्रमितको संख्या २३५ पुग्यो,डब्लुएचओका अनुसार संक्रमण १९९ देशमा फैलियो
  • कोभिड–१९को कारण नेपाल कुवेत सरोकार समाजको छैटौं वार्षिक उत्सव तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम स्थगित
  • covid-9 कोरोनालाई नियन्त्रण गर्न चीन कसरी सफल भयो
  • कल्याणकारी नेपाली यूवा समाज कुवेतद्वारा क्यान्सरबाट निधन भएकी प्रीति गुरुङलाई आर्थिक सहयोग
  • पछिल्ला सम्प्रेसणहरु

    डब्लूएचओ भन्छ : लकडाउनले मात्रै हुँदैन, श्रमिकहरुलाई पनि ध्यान देऊ

    सशस्त्र प्रहरी हवल्दार निलम्बित

    अब पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अस्पतालबाटै कोरोना भाइरस परीक्षण

    बिजनेष

    किराया युएई द्वारा राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रलाई आर्थिक सहयोग

    अन्तर्वार्ता

    हामीसंग फेसबुकमा जोड़िनुहोस